Promjene u izlučivanju znoja

Žlijezde znojnice raspoređene su po cijeloj površini tijela, a najviše ih ima na dlanovima, tabanima i čelu. U funkciji su od rođenja, a njihova glavna uloga je regulacija tjelesne temperature i izlučivanje nepotrebnih i štetnih produkata. Žlijezde znojnice (glandulae sudoriferae) sastoje se od sekretornog dijela izgrađenog u obliku klupka te odvodnog kanala koji prolazi okomito kroz epidermis i otvara se malim otvorom na površini kože. Na njihovo djelovanje utječe autonomni živčani sustav, pri čemu je glavni medijator acetilkolin. Osim kolinergičnog sustava, značajnu ulogu ima i adrenergični sustav. Znojnice izlučuju znoj ekrinim tipom sekrecije, a količina izlučenog znoja varira. Znoj je prozirna tekućina bez mirisa. Sadrži ione natrija, kalija, kalcija, magnezija i klora te mliječnu i mokraćnu kiselinu. Kiseli pH znoja djeluje bakteriostatski i mikostatski te na taj način štiti kožu od infekcija.

U bolesti žlijezda znojnica ubrajaju se prekomjerno i smanjeno izlučivanje znoja te pojačano znojenje uslijed organskih bolesti, uključujući neurološke, hormonalne i metaboličke poremećaje, tumore i razvojne anomalije. Na izlučivanje znoja utječu i brojni vanjski čimbenici, poput temperature i vlažnosti okoliša i tijela, kao i uzimanje različitih lijekova.

Hiperhidroza je stanje pretjeranog, lokaliziranog ili generaliziranog izlučivanja znoja. Fiziološka hiperhidroza javlja se kod osoba koje žive u toploj klimi s visokim postotkom vlage, kod pretilih osoba, osoba koje obavljaju težak fizički rad ili rade na visokim temperaturama, kao i u perimenopauzi i menopauzi. Simptomatska hiperhidroza može pratiti infektivne bolesti, poput upale pluća, tuberkuloze i malarije, endokrine bolesti, uključujući dijabetes i hipertireozu, neurološke bolesti, poput oštećenja simpatičkih živaca, hemiplegije i tabesa dorsalis, te se može javiti nakon uzimanja određenih lijekova ili kod trovanja alkoholom, nikotinom i zmijskim otrovima.

Hiperhidroza je stanje pretjeranog, lokaliziranog ili generaliziranog izlučivanja znoja. Fiziološka hiperhidroza javlja se kod osoba koje žive u toploj klimi s visokim postotkom vlage, kod pretilih osoba, osoba koje obavljaju težak fizički rad ili rade na visokim temperaturama te u perimenopauzi i menopauzi. Simptomatska hiperhidroza prati određene infektivne bolesti, poput upale pluća, tuberkuloze i malarije, endokrine bolesti, uključujući dijabetes i hipertireozu, neurološke bolesti, kao što su oštećenja simpatičkih živaca, hemiplegija i tabes dorsalis, te se može javiti nakon uzimanja nekih lijekova ili kod trovanja alkoholom, nikotinom i zmijskim otrovima.

Hiperhidroza najčešće započinje u pubertetu, a s godinama se smanjuje. Predilekcijska mjesta su aksile, dlanovi i tabani, no može se očitovati i na čelu, vršku nosa, stražnjem dijelu vrata, presternalno i na leđima. Kao posljedica prekomjernog znojenja dolazi do iritacije kože zahvaćenih područja, moguće maceracije te sekundarnih bakterijskih i/ili gljivičnih infekcija. Te su promjene osobito izražene na stopalima, gdje mogu uzrokovati točkastu keratolizu praćenu neugodnim mirisom.

U liječenju hiperhidroze osnovu čine higijenske mjere i uklanjanje znoja s površine kože. Terapija se provodi blokadom izvodnih kanala žlijezda, iontoforezom, farmakološkom blokadom neurotransmitera i simpatičkih živaca. Od kirurških metoda primjenjuju se laserska ablacija znojnih žlijezda, frakcionirani radiofrekventni uređaji te kirurško uklanjanje žlijezda znojnica. Lokalno se primjenjuju otopine soli aluminijeva klorida (aluminijev klorid heksahidrat 20–30 %) i topikalni antikolinergici koji blokiraju muskarinske receptore u znojnim žlijezdama. Sistemski se mogu primjenjivati oralni antikolinergici, beta-blokatori i benzodiazepini.

Primjenom botulinum toksina tipa A mogu se uspješno liječiti lokalizirane hiperhidroze. Djeluje inhibicijom otpuštanja acetilkolina na neuromuskularnoj sinapsi simpatičkih kolinergičkih vlakana. Učinak traje tri do šest mjeseci, a ponovljenim aplikacijama može se produžiti i do godinu dana.

Hipohidroza označava smanjeno stvaranje znoja. Može biti simptom brojnih bolesti, uključujući endokrine poremećaje, lezije središnjeg i perifernog živčanog sustava, bubrežnu insuficijenciju, glomerulonefritis, srčanu dekompenzaciju, hipotenziju, cirozu jetre i deficit vitamina A. Do hipohidroze može doći i uslijed okluzije izvodnih kanala znojnica kod psorijaze, pityriasis rubra pilaris, pemfigusa, atopijskog dermatitisa, eritrodermija, vulgarne ihtioze i sklerodermije. Određeni lijekovi i dehidracija uzrokovana poremećenim općim stanjem također su povezani s hipohidrozom. Klinički se očituje suhoćom kože uz deskvamaciju, a liječenje je simptomatsko.

Anhidroza je stanje potpunog izostanka znojenja zbog aplazije žlijezda znojnica. Najčešće se radi o ektodermalnoj displaziji, recesivno vezanoj uz X-kromosom. Koža je suha, a bolesnici često imaju konjunktivitis, rinitis i faringitis. Kosa je slabije razvijena, prisutne su anomalije zuba i noktiju te elastoza kože. Zbog otežane regulacije tjelesne temperature bolesnici teško podnose vrućinu. Liječenje je simptomatsko.

Dishidroza označava iznenadnu pojavu sitnih vezikula na dlanovima i tabanima te bočnim stranama prstiju šaka i stopala. Uzrok je začepljenje izvodnih kanala znojnica uslijed određenih bolesti, poput atopijskog dermatitisa, alergijskog kontaktnog dermatitisa, id-reakcija, dermatomikoza i sistemskih alergijskih reakcija, koje dovode do pojačanog orožnjavanja kože. Orožnjavanje zahvaća i izvodne kanale znojnica, što uzrokuje retenciju znoja i nastanak mjehurića. Vezikule su ispunjene bistrim sadržajem, veličine zrna prosa do papra, a praćene su svrbežom. Moguća je sekundarna piodermizacija. Kod opsežnijih promjena indicirana je lokalna primjena kortikosteroidnih i antibiotskih pripravaka u obliku gela ili losiona tijekom četiri do sedam dana.